Karakterlerimiz her ne kadar robot olsa da iki kitapta da duygular, özellikle empati ön planda. Daha sonra dayanışma, umut, dostluk geliyor. Yazar, karakterler arasındaki dostluğu hem duygusal hem muzip anlarla pekiştirmiş.
Hayal kurmak, hatıralar biriktirmek, umut etmek, harekete geçmek. Basit ve sıradan görünseler de aslında ufacık bir hayal, hatıra veya bir hareket insanın hayatını değiştirebiliyor. Belki de bunu hep hatırlamalı. Mert Arık, hatıraların ve hayal kurmanın gücünü çeşitli robotlar üzerinden çocuk okurlara anlatmış. İlki, Bir Kaçış Operasyonu, ikincisi, Bir Hayal Operasyonu olan “Robonlar” serisinde, ağlayınca uyanışa geçen bir grup iyi robotun özgürlüğe kavuşma hikâyesini okuyoruz.
Bir Kaçış Operasyonu, yazar olmak isteyen bir gencin, Sabri Uçankalem’in, varını yoğunu harcayarak epey pahalı olan yazar-robot Robon’u almasıyla başlıyor. Robon hikâyeler yazdıkça Sabri para kazanıyor, kazandıkça küstahlaşıyor, işler çığırından çıkıyor ve bir gün Robon’un kafasına kitap fırlatıyor. Robon, eh yeter, diyor, oyuncak-ayı-robotu Tokyo’yu da yanına alarak evden kaçıyor, çok geçmeden kendini hurdalıkta esir buluyor. Bir kenara atılmış, bozuk veya satılmayı bekleyen robotlar var burada. Yavaş yavaş onlarla tanışmaya başlıyor. Hamburger-robotu Ebro’yla arkadaş olduktan sonra diğer robotları tamir ediyorlar; mutfak-robotu Çırpıcı’yı, araba-robotu Külüstür’ü, tost-makinesi-robotu Kıtır Kıtır’ı. Hepsinin hurdalığa düşme hikâyesini okuyoruz sonra. Okudukça okuyoruz. Derken, bir hurdalıkta esir olmuş ve aslında aralarında bağlantı bulunan bu robotlar birbirine kenetleniyor, özgürlük hayaliyle kaçış planı yapıyor.
İkinci kitap Bir Hayal Operasyonu’ndaysa, Robonlara yeni biri katılıyor: Robonat Bahçesi diye bir yerden kaçan sinema-robotu Filmo. Filmo’nun arkadaşları hâlâ Robonat Bahçesi’nde tutsak, üstelik resetlenmiş hâldeler. Robonlardan, arkadaşlarını kurtarmasını istiyor Filmo. Ekip Robonat Bahçesi’ne giriyor ama diğer robotlar hiçbir şey hatırlamıyor. Bunun üzerine Robonlar teker teker onları eski sürümlerine geri döndürmeye ve tüm robotlarla
(Latte, Bahço, Örgü, Messo…) oradan kaçmaya çalışıyorlar. Yaptıkları plansa zekice.
Hikâye, Yapay Zekâ Çağı’nda geçiyor; eyvah-bizi-ele-geçirecekler temalı bir gerilim veya bilim kurgu değil. Karakterlerimiz her ne kadar robot olsa da iki kitapta da duygular, özellikle empati ön planda. Daha sonra dayanışma, umut, dostluk geliyor. Yazar, karakterler arasındaki dostluğu hem duygusal hem muzip anlarla pekiştirmiş. Okur olarak onlarla kolayca bağ kurabiliyoruz. Ayrıca karakterlerin isim ve özellikleri, gerilim anlarındaki ufak komiklikler, komik anlardaki ufak gerilimler hikâyeye renk katıyor.
Öte yandan seride aynı anda birçok farklı konuya da değinilmiş: İnsanların giderek makineleşmesi ve kötüleşmesi, uzun çalışma saatleri, emeğinin karşılığını alamama, birlik olma, kafa kafaya verip sorun çözme, bozuk bir şeyi tamir etme, hayvanat bahçesi eleştirisi, robot hakları bildirgesi… Önemli olsalar da hepsi bir arada biraz fazla mı olmuş diye düşündürüyor.
Kitapları okuduktan sonra aklıma gelen şeylerden biri, aslında hikâyeler tek bir kitapta toplanabilirdi, oldu. Yazarın akıcı ve mizahi üslubuna rağmen ilk kitaptaki robotların tamir edilme ve hurdalığa gelme sahneleri hikâyenin gidişatını aksatarak okuma deneyimini sıradanlaştırıyor. Okur olarak karakterleri tanımamız, onlarla bağ kurmamız elbette önemli ama yer yer sanki hikâye başlamak istiyor da biz bir türlü giremiyormuşuz, karakterler maceranın önünü kesiyormuş gibi hissettim. Bir Kaçış Operasyonu bir bakıma karakterleri tanıdığımız, ikincisine hazırlık kitabı; asıl macera Bir Hayal Operasyonu’nda yaşanıyor.
Robonlar
Mert Arık
Resimleyen: Zahra Marvasti
Editör: Yalçın Yaman
Timaş Yayınları, 112 sayfa